Thành ngữ & tục ngữ

Thành ngữ thường được hiểu là một cụm từ cố định, ngắn gọn, mang một ý nghĩa trọn vẹn nhưng chưa phải là một câu hoàn chỉnh. Nghĩa của thành ngữ thường không nằm ở từng chữ mà ở hình ảnh cả cụm gợi ra: nói nước đổ đầu vịt không phải để kể chuyện con vịt, mà để nói rằng lời khuyên chẳng được ai tiếp thu.

Khi dùng, thành ngữ thường là một phần của câu, giống như một từ: Khuyên mãi mà cứ như nước đổ đầu vịt.

Tiếng Anh cũng có những cách nói như vậy, thường được gọi là idiom.

• Nói trúng tim đen. — Hit the nail on the head
• Nước đổ đầu vịt. — Fall on deaf ears
• Đàn gảy tai trâu. — Cast pearls before swine

Tục ngữ thường là một câu ngắn, trọn ý, đúc kết kinh nghiệm hoặc lời khuyên về cuộc sống. Tục ngữ có thể đứng một mình mà vẫn đủ nghĩa, và nhiều câu có vần, có nhịp nên dễ nhớ, dễ truyền miệng.

Có công mài sắt, có ngày nên kim là một câu hoàn chỉnh: câu nói khuyên người ta kiên trì, và không cần thêm gì xung quanh để hiểu.

Trong tiếng Anh, những câu như vậy thường được gọi là proverb.

• Có công mài sắt, có ngày nên kim. — Practice makes perfect
• Thà chắc ít còn hơn hão nhiều. — A bird in the hand is worth two in the bush

Cách đơn giản nhất là xem cách nói ấy đã là một câu trọn ý hay chưa. Thành ngữ thường là một bộ phận của câu, còn tục ngữ thường tự nó đã là một câu.

Ranh giới giữa hai loại không phải lúc nào cũng rõ ràng, và có những cách nói người này xếp vào thành ngữ, người khác xếp vào tục ngữ. Trên IdiomVN, chúng mình dùng chữ “thành ngữ” theo nghĩa rộng, bao gồm cả hai.

Mỗi mục trên trang ghép một cách nói tiếng Anh với một cách nói tiếng Việt gần nghĩa. Dưới đây là vài điều về cách chúng mình chọn.

Nếu dịch sát từng chữ, break the ice sẽ thành “làm vỡ lớp băng”, một câu mà người Việt không nói trong hoàn cảnh ấy. Chúng mình tìm cách người Việt vẫn thường nói một cách tự nhiên.

Đôi khi đó là một câu quen thuộc, như Có công mài sắt, có ngày nên kim cho Practice makes perfect. Có khi tiếng Việt không có câu cố định cho ý ấy, và cách nói gần nhất chỉ là một cụm từ bình thường.

• Phá tan bầu không khí ngượng ngùng. — Break the ice
• Lỡ miệng để lộ bí mật. — Spill the beans

Một cách nói và cách nói tương đương của nó cũng không nhất thiết cùng loại: một proverb tiếng Anh có thể gần nhất với một thành ngữ tiếng Việt, và ngược lại.

Có những cách nói tiếng Anh ứng với nhiều cách nói tiếng Việt. Khi đó, mục ấy ghi một cách nói chính và liệt kê những cách còn lại dưới phần “Cách nói khác”.

• Gieo gió gặt bão. — You reap what you sow; cách nói khác: Ác giả ác báo.

Mỗi mục cũng giải thích ý nghĩa bằng lời đơn giản, nên mỗi cặp là một gợi ý tham khảo, không phải đáp án duy nhất.